Przejdź do treści
Europa/Słowacja8 min czytania

Wycieczka na Sakrakopec, miejsce katastrofy lotniczej w Bratysławie

Wycieczka na Sakrakopec prowadzi przez ciche lasy Małych Karpat do miejsca, w którym w 1966 roku rozbił się Ił-18. Opisuję trasę od tramwaju, historię katastrofy i pomnik ofiar.

Szlak na Sakrakopec, miejsce katastrofy lotniczej w Bratysławie
Wycieczka na Sakrakopec, miejsce katastrofy lotniczej w Bratysławie

Wycieczka na Sakrakopec łączy ciszę lasów Małych Karpat ze smutnym rozdziałem słowackiej historii, katastrofą lotniczą z 1966 roku. Polecam ją, jeśli szukasz wycieczki z głębszym sensem niedaleko centrum Bratysławy. Po drodze zatrzymaj się przy pomniku ofiar katastrofy.

Spis treści3 rozdziałyUkryjPokaż
  1. 01Wycieczka na Sakrakopec, miejsce katastrofy lotniczej w Bratysławie
  2. Dlaczego 24 listopada 1966 roku na Sakrakopcu rozbił się samolot i kim byli piloci
  3. Dlaczego o katastrofie samolotu na Sakrakopcu długo milczano
  4. 02Jak dojść na Sakrakopec do pomnika i gdzie zatrzymać się po drodze
  5. Pomnik ofiar katastrofy samolotu na Sakrakopcu
  6. 03Wycieczka na Sakrakopec: wskazówki na koniec
Najważniejsze faktywedług Milana Bez Mapy
Start
tramwajem nr 3 na przystanek Detvianska, stamtąd pieszo pod górę do leśniczówki Horáreň Biely Kríž
Trudność
około 500 m przewyższenia, wzgórza dały nam porządnie w kość
Czas
trzy godziny razem z przerwą na strudel
Moja wskazówka
strudel z twarogiem w bufecie Občerstvenie u Kocmundu, stamtąd do pomnika jeszcze około 20 minut
Uwaga
słaby zasięg, ściągnij mapę offline i weź wodę
Na miejscu katastrofy
szczątki i rzeczy osobiste ofiar leżą tam do dziś, niczego z nich nie zabieraj

Wycieczka na Sakrakopec, miejsce katastrofy lotniczej w Bratysławie, chodziła mi po głowie od dawna. Właściwie od chwili, gdy obejrzałem na YouTube film dokumentalny o tej katastrofie z 1966 roku.

Przyznam się, że wcześniej w ogóle o niej nie słyszałem, bo wydarzyła się długo przed moim urodzeniem. Wiedziałem tylko o katastrofie przy jeziorze Zlaté piesky. W końcu jednak się zebrałem, zaplanowałem trasę i poszedłem na Sakrakopec, w miejsce tragicznej katastrofy lotniczej w Bratysławie, której nikt wtedy nie przeżył. Pomysły, gdzie w Bratysławie wyrwać się na łono natury bez samochodu, zebrałem w osobnym artykule.

Zaledwie kilka kilometrów od centrum Bratysławy, w Małych Karpatach, kryje się miejsce, w którym cisza lasu spotyka się ze smutną kartą słowackich dziejów. Sakrakopec. Dziś to popularny cel spacerów, ale 24 listopada 1966 roku wydarzyła się tu tragedia, która kosztowała życie 82 osób.

Wskazówka od Milana Na wycieczki po okolicy przydaje się samochód. Auto wynajmuję przez Discover Cars, porównywarkę wypożyczalni, która działa podobnie jak wyszukiwarki lotów. Połączenia kolejowe, autobusowe i lotnicze porównasz w serwisie Omio. Jeśli twój abonament nie obejmuje roamingu w UE, najprościej korzystać z internetu przez eSIM od Airalo. Kartę eSIM instaluję jeszcze w domu, a po przyjeździe wystarczy tylko włączyć dane.

Wycieczka na Sakrakopec, miejsce katastrofy lotniczej w Bratysławie

Oto wspomniany dokument. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak doszło do tej tragedii, obejrzyj go:

Wskazówka od Milana Radzę zarezerwować nocleg jak najwcześniej, bo pokoje w dobrej lokalizacji i w rozsądnej cenie znikają jako pierwsze. Tutaj znajdziesz oferty noclegów w okolicy aktualne na dziś.

Dlaczego 24 listopada 1966 roku na Sakrakopcu rozbił się samolot i kim byli piloci

Samolot Iljuszyn Ił-18 bułgarskich linii TABSO leciał 24 listopada 1966 roku z Sofii przez Budapeszt i Pragę do Berlina. Pogoda była zła, więc maszyna musiała wylądować na lotnisku w Ivance pri Dunaji i przeczekać, aż warunki się poprawią. Kiedy około 16:30 wystartowała, los dał jej zaledwie kilka minut.

Krótko po starcie samolot uderzył we wzgórze zwane Sakrakopec. Na pokładzie było 74 pasażerów i 8 członków załogi, razem 82 osoby. Nikt nie przeżył. Wśród ofiar byli głównie Bułgarzy i Węgrzy, ale także ludzie z Czechosłowacji, Niemiec, Brazylii, Chile, Argentyny, Hondurasu, Japonii, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii i Tunezji. Zginęli tu również bułgarska śpiewaczka operowa Katia Popowa i honduraski pisarz Ramón Amaya Amador.

Wśród nazwisk na tablicy pamiątkowej jest cała załoga. Samolot prowadził 41-letni kapitan Lubomir Todorow Antonow, który miał za sobą prawie 12 000 godzin lotu i wcześniej leciał do Bratysławy już 11 razy. Drugim pilotem był Swetomir Dimitrow Szakadanow, nawigatorem Sławi Stefanow Tomakow, radiotelegrafistą Nikoła Aleksandrow Tasew, a mechanikiem pokładowym Stojan Todorow Rangełow. O pasażerów dbały stewardesy Marija Iwanowa Iwanowa, Swetła Marinowa Georgiewa i Wiolina Welewa Stoiczkowa. Ich nazwiska wyryto w metalu w trzech językach: słowackim, bułgarskim i angielskim. Pomnik stoi w miejscu katastrofy jako ciche przypomnienie o wszystkich, którzy tu zginęli.

Samolot Ił-18 LZ-BEN, który rozbił się na Sakrakopcu w Bratysławie
Zdjęcie tego właśnie samolotu LZ-BEN, który rozbił się na Sakrakopcu w Bratysławie.

Dlaczego o katastrofie samolotu na Sakrakopcu długo milczano

Niektóre nazwiska zdradzają, że samolotem leciały też rodziny, na przykład małżeństwa i rodzice z dziećmi. Jedna ze stewardes, Swetła Georgiewa, wyszła za mąż niecałe trzy tygodnie przed tym lotem. Ten osobisty wymiar nadaje miejscu szczególną wagę. Czuje się tu nie tylko historię, ale też zwykłe ludzkie losy, które skończyły się o wiele za wcześnie.

Katastrofa z 1966 roku była jedną z największych tragedii lotniczych na terenie Czechosłowacji. Mimo to długo o niej milczano. W czasach zimnej wojny media zwykle nie informowały o takich wydarzeniach. Dokumenty wyszły na jaw dopiero po dziesięcioleciach. Tutaj znajdziesz skany ówczesnych gazet, z których każda pisała o katastrofie trochę inaczej.

Katastrofa Iła-18 w Bratysławie

Samolot, który 24 listopada 1966 roku uderzył w bratysławski Sakrakopec, był czterosilnikowym turbośmigłowcem Iljuszyn Ił-18. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych należał do najnowocześniejszych cywilnych samolotów pasażerskich bloku wschodniego. Ta radziecka konstrukcja była dumą takich linii jak Aerofłot, Interflug czy właśnie bułgarskie TABSO, bo Ił-18 mógł zabrać ponad 100 pasażerów na odległość do 6000 kilometrów.

Maszyna słynęła z wytrzymałości i ekonomiczności. Latała niezawodnie w bardzo różnym klimacie, od Syberii po Bliski Wschód. W chwili katastrofy był to niemal nowy egzemplarz seryjnej wersji Ił-18W z czterema silnikami Iwczenko AI-20. Pozwalały mu one osiągać prędkość około 650 km/h, co jak na turbośmigłowiec tamtych lat robiło duże wrażenie.

Choć Ił-18 zyskał opinię bezpiecznej maszyny, właśnie ta katastrofa należy do najtragiczniejszych w jego historii. Czechosłowacka komisja badająca wypadek nie wskazała jednoznacznie przyczyny. Za najbardziej prawdopodobne uznała to, że załoga niedostatecznie oceniła teren i pogodę w okolicy lotniska w Bratysławie. Jak na ironię, maszyna, która była symbolem postępu technicznego bloku wschodniego, zakończyła lot zaledwie kilka minut po starcie, w gęstym lesie nad miastem.

Tablica kierunkowa w lesie na szlaku na Sakrakopec
W drodze na Sakrakopec takie tablice co jakiś czas wskazują drogę przez las
Tablica pamiątkowa z nazwiskami ofiar katastrofy lotniczej na Sakrakopcu
Tablica pamiątkowa z nazwiskami ofiar katastrofy lotniczej na Sakrakopcu
@milan_bezmapy+249 000 obserwujących
Obserwuj mnie na Instagramie

Jak dojść na Sakrakopec do pomnika i gdzie zatrzymać się po drodze

Sakrakopec to dość trudno dostępne wzgórze. Żeby tu dotrzeć, trzeba pokonać około 500 m przewyższenia. Dla mnie najwygodniejsza okazała się taka trasa:

  1. Wysiadłem z tramwaju nr 3 na przystanku Detvianska.
  2. Pieszo wszedłem aż do leśniczówki Horáreň Biely Kríž, przy której jest też schronisko Klinec.
  3. Zjadłem świetny strudel z twarogiem w bufecie Občerstvenie u Kocmundu. Wycieczka na Sakrakopec nie może się obyć bez strudla z twarogiem.
  4. Stamtąd poszedłem dalej na Sakrakopec, to jeszcze około 20 minut pieszo. Dokładne współrzędne znajdziesz w Mapach Google.
  • Wskazówka od Milana Polecam ściągnąć aplikację Maps.me, w której świetnie zaznaczono górskie ścieżki i szlaki turystyczne. Z nią nie zgubisz się w lesie.
Strudel z twarogiem w bufecie Občerstvenie u Kocmundu przed Sakrakopcem
Spróbuj strudla z twarogiem w bufecie Občerstvenie u Kocmundu, ostatnim przystanku przed Sakrakopcem, na którym rozbił się samolot

Pomnik ofiar katastrofy samolotu na Sakrakopcu

Sam byłem zaskoczony, kiedy ze słodkim strudlem w żołądku dotarłem wreszcie do pomnika na Sakrakopcu. Las nagle się zmienił. Między drzewami pojawiło się kilka pomników, jakby czas układał tu kolejne warstwy pamięci. Jeden nowy, drugi starszy, krzyże, kamienna tablica, ławka i lista ofiar z nazwiskami, których dziś nikt już nie wypowiada na głos. Wszystko jest tu ciche, a zarazem dziwnie osobiste.

Najbardziej uderzyło mnie jednak coś innego. Kiedy spojrzałem pod nogi, zauważyłem kawałki metalu, które błyszczały między liśćmi. Szczątki samolotu. A potem etui na okulary, które mogło do kogoś należeć. To nie był tylko historyczny artefakt, ale przypomnienie, że tragedia, o której czytamy na tablicy, naprawdę wydarzyła się właśnie tutaj.

Dopiero kiedy zobaczyłem but jednej z ofiar, zrozumiałem, jak silne jest to miejsce. Długo myślałem, że ktoś go tu niedawno podrzucił. W końcu zagadnęli mnie jednak wolontariusze, którzy dbają o to miejsce, i potwierdzili, że to oni znaleźli ten but podczas czyszczenia pomnika. To nie żaden rekwizyt, tylko prawdziwy ślad tamtej nocy.

Milan Bez Mapy na Sakrakopcu
Milan Bez Mapy na Sakrakopcu
Jeden z kilku pomników na Sakrakopcu upamiętniających ofiary katastrofy lotniczej
Jeden z kilku pomników na Sakrakopcu upamiętniających ofiary katastrofy lotniczej
Rzeczy osobiste ofiar katastrofy lotniczej na Sakrakopcu
Rzeczy osobiste ofiar katastrofy lotniczej na Sakrakopcu leżą tu do dziś. Ten but wolontariusze znaleźli podczas czyszczenia pomnika.
Szczątki Iljuszyna Ił-18 LZ-BEN na Sakrakopcu w Bratysławie
Szczątki Iljuszyna Ił-18 LZ-BEN na Sakrakopcu w Bratysławie

Samolot rozbił się tu w 1966 roku, czyli dawno, ponad pół wieku temu. Teren jest jednak stromy, gęsto zarośnięty i trudno dostępny, dlatego szczątki i rzeczy osobiste pasażerów zostały na miejscu do dziś. Jak milczący świadkowie, których wiatr i deszcz nie zdołały całkiem zatrzeć. Sakrakopec wciąż nosi w sobie swoją tragedię. Nie jako relikt przeszłości, ale jako żywe wspomnienie, które czuje każdy, kto tu przyjdzie.

Jeśli będziesz w okolicy, koniecznie tu zajrzyj. Wiem, to nie jest najbardziej typowy weekendowy spacer po Bratysławie, ale na Kolibie, w bratysławskim parku leśnym, i tak będzie tłum. Na Sakrakopcu czeka na ciebie spokój i cisza.

Wycieczka na Sakrakopec: wskazówki na koniec

  • Weź wodę. Lasy są tu gęste, a poza leśniczówką Horáreň Biely Kríž nie ma tu nic, tylko ścieżki i mnóstwo rowerzystów.
  • To dłuższa wycieczka. Z przerwą na strudel zajęła nam w sumie trzy godziny, a te wzgórza naprawdę dały nam w kość.
  • Nie zabieraj niczego z miejsca katastrofy. Zginęli tu ludzie. Wierzę, że kto zabierze do domu kawałek szczątków tego samolotu, zabierze ze sobą także tę tragedię.
  • Zasięg jest słaby, więc ściągnij mapę offline. Miejscami w ogóle nie mieliśmy sygnału.
  • To wciąż lasy miejskie, więc psy muszą być na smyczy, bo żyje tu gruba zwierzyna i mnóstwo saren.
Winnice w Bratysławie
Piękne winnice w Bratysławie
Milan Bez Mapy na spacerze wśród winnic pod Bratysławą po wycieczce na Sakrakopec
Milan Bez Mapy na spacerze wśród winnic pod Bratysławą po wycieczce na Sakrakopec

W drodze powrotnej zeszliśmy do dzielnicy Rača, obok winnic, które powoli przybierały jesienne kolory. Na przystanku Detvianska wsiedliśmy do tramwaju, ale wcześniej przytrafiło nam się coś, co symbolicznie zamknęło całą wycieczkę: uratowaliśmy zabłąkanego psa. Przyłączył się do nas niespodziewanie i szedł obok, jakby od zawsze był nasz. Próbowałem go ignorować, ale nie dał się. I dobrze zrobił.

Na szczęście zauważyłem, że na obroży ma numer telefonu. Zadzwoniłem i odebrał pan, który rozpaczliwie go szukał, myśliwy z okolicy. Umówiliśmy się przy chacie Mahrova búda. Kiedy wreszcie odzyskał psa, czuć było ogromną ulgę. A ja po prostu cicho się cieszyłem, że dzień, który zaczął się od wspomnienia tragedii, skończył się małym dobrym uczynkiem. Bo takie uczynki się liczą. Zawsze. Czy to wycieczka na Sakrakopec, czy spacer gdziekolwiek indziej.

Przeczytaj też, dlaczego warto odwiedzić Bratysławę.

Podróżujcie!
Milan

Milan Bez Mapy
Autor artykułu
Milan Bez Mapy

Słowacki bloger podróżniczy, który od 2013 roku wyciąga Słowaków zza biurek. Autor książki Influencer i założyciel bloga Bez Mapy. „Bez Mapy” znaczy po słowacku to samo co po polsku: bez mapy.

Dyskusja
Masz pytanie albo własne doświadczenia?

Napisz o tym w komentarzu. Pomożesz też innym, którzy się tu wybierają.

Napisz komentarz

Nie opublikuję twojego adresu e-mail. Pola obowiązkowe są oznaczone *.

Ta strona korzysta z Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się, jak przetwarzane są dane z Twoich komentarzy.